Wat is Vrijmetselarij?
In feite is Vrijmetselarij een methode om de persoonlijke geestelijke
ontwikkeling en ethiek te bevorderen. Kenmerkend daarbij is het gebruik
van symbolen en ritualen en het feit dat men dat in de vorm van een
genootschap samen met anderen doet. De frequentie van samenkomsten is
relatief hoog (in principe wekelijks).
De Vrijmetselaar treft in
zijn Loge een bonte verzameling van individuen aan. Uit alle geledingen
van de maatschappij en met een uiteenlopende levensbeschouwelijke
achtergrond.
Wat zij gemeen hebben is een open oog en oor voor de
opvattingen en anderen, een hoge mate van tolerantie ten opzichte van
andersdenkenden en de wens om als mens te groeien. Naast de
persoonlijke ontwikkeling wordt daarbij een positieve bijdrage aan de
maatschappij te kunnen leveren als belangrijk ervaren.
Terug
Past de Vrijmetselarij nog wel in deze tijd?
Van oudsher heeft de mens een behoefte aan spiritualiteit ervaren. In de
huidige tijd, waar de secularisatie wellicht haar hoogtepunt heeft
bereikt, biedt de Vrijmetselarij voor ieder wel denkend mens zonder
dogma‘s een potentieel belangrijke methode om aan de eigen behoefte aan
spiritualiteit op een persoonlijke wijze invulling te geven. Daarbij
staat de Vrijmetselarij niet los van de maatschappij, maar maakt daar
uitdrukkelijk deel van uit. Zonder zweverig te worden en met groot
respect voor de individuele vrijheid wordt ieder individu op een heel
effectieve wijze door de bijeenkomsten tot ontwikkeling uitgenodigd.
Terug
Wat houdt de geestelijke ontplooiing eigenlijk in?
De mens kan met zijn rede veel inzichten en kennis verwerven. Maar een
belangrijk deel wordt daarnaast gevormd door processen die zich op een
meer onbewust of intuïtief niveau afspelen. Kenmerkend voor de
Vrijmetselarij is de gedachte dat iedere mens een deel van kennis en
spiritueel inzicht reeds in zich heeft, maar dat niet op een bewust
niveau ervaart.
Door kennis te nemen van inzichten van anderen (in
“comparities”) en het met gebruikmaking van “symbolen” meebeleven van
“ritualen”, wordt onbewuste eigen kennis naar een bewust niveau
gebracht. Daardoor kan de Vrijmetselaar zich op een persoonlijke wijze
en naar persoonlijke behoefte geestelijk ontwikkelen.
Terug
Wat is "persoonlijke invulling in gezamenlijke arbeid" precies?
Studie over een veelheid aan onderwerpen die op persoonlijk initiatief, maar
vaak ook geïnspireerd door mede-Vrijmetselaars, plaatsvinden, geven een
invulling die bij de persoon past. De Vrijmetselarij bezit geen dogma’s
of leerstellingen en geeft de volle ruimte aan de persoonlijke behoefte
tot ontwikkeling. Daarnaast zijn er georganiseerde bijeenkomsten (de
“comparities” en de “Open Loge”), waarin groepsverband wordt
“gearbeid”. De rijkdom van het aanbod is als een rijk gevulde
fruitmand, waar eenieder datgene van kan nuttigen dat op dat moment
voor hem het meest appetijtelijk is.
Door in gezamenlijkheid te werken
wordt de fruitmand nog meer gekleurd en wordt de geur versterkt.
Iedereen neemt aan deze arbeid deel, hetzij actief, hetzij passief.
Loge Noorderkroon organiseert regelmatig een avond voor belangstellenden, waarbij
belangstellenden zich over de Vrijmetselarij kunnen informeren.
Terug
Wie is een vrijmetselaar?
Formeel gesproken is men een Vrijmetselaar als men is opgenomen in een “Loge”
en als zodanig is “ingewijd”. Ondanks de veelheid aan verschillen
tussen de individuele leden, spreekt ieder lid het volgende aan: “De
vrijmetselaar zoekt op wat mensen verbindt en tracht weg te nemen wat
hen verdeelt, opdat het ideaal van een allen verbindende broederschap
gestalte kan krijgen. Daarbij aanvaardt hij een persoonlijke
verantwoordelijkheid ten opzichte van de wereld, die hij ziet als een
te voltooien bouwwerk waarvan iedere mens een levende bouwsteen is. Hij
verricht die arbeid in het licht van een hoog beginsel. De
vrijmetselaar erkent de hoge waarde van de
menselijke persoonlijkheid,
de gelijkwaardigheid van alle mensen, ieders recht om zelfstandig te
zoeken naar waarheid en ieders verantwoordelijkheid voor zijn doen en
laten”. Het is een deel van lid 1 van Artikel 1 van de Ordegrondwet.
Het spreekt voor zich dat de Vrijmetselarij met dit zeer liberale
gedachtegoed een gevaar kan vormen voor andersdenkenden met dogma’s en
voorschriften die de persoonlijke vrijheid aan banden willen leggen.
Terug
Waarom zoeken naar zingeving van het bestaan?
Veel mensen bekruipt bij het waarnemen van een heldere nachtelijke hemel het
gevoel dat er meer moet zijn dan een materieel bestaan. Leerstellingen
van religies en Kerkgenootschappen kunnen aan dit besef niet voor
iedereen en altijd voldoende inhoud geven. De drang om meer inzicht in
de zingeving van het menselijk bestaan te kunnen verwerven is de
belangrijkste drijfveer voor iedere Vrijmetselaar om zich als
“kandidaat” aan te melden. En deze invulling vindt vervolgens ook
daadwerkelijk plaats.
Terug
Hoe wordt spiritualiteit en bewustzijn ontwikkeld?
De bijeenkomsten dragen bij in de algemene ontwikkeling met betrekking tot
allerlei geestelijke stromingen en spirituele inzichten. Deze kennis
kan al inspirerend werken en tot eigen nader onderzoek aanzetten.
Door
de gedachtewisselingen en met name door het opvoeren van “ritualen”
wordt men betrokken bij processen waarbij onbewuste kennis voor een
deel naar een bewust niveau gebracht worden. Dit noemen we gewoonlijk
“tot inzicht komen”. Deze methode blijkt al 250 jaar zeer effectief te
zijn, zonder daarbij aan de individuele vrijheid ook maar enig afbreuk
te doen.
Terug
Kan ik mijn eigen identiteit behouden?
Respect voor de mening van anderen is een zeer belangrijk goed voor iedere
Vrijmetselaar. Mede daardoor is het behoud van de eigen identiteit
gewaarborgd. Men bevindt zich desalniettemin in een zeer inspirerende
en bevruchtende omgeving.
Terug
Wat betekenen "Loge", "werkplaats", "tempel en voorhof" en wat is een "comparitie"?
Een
Loge is een plaatselijke (of regionale) vereniging, die is aangesloten
bij de nationale organisatie. Veel van de gebruiken en symbolen stammen
van het middeleeuwse gilde van de kathedralenbouwers af.
De ruimte
waarin men samenkomt noemt men dan ook de
werkplaats (de Engelsen
noemden dat destijds een “lodge”, vandaar het woord Loge). Deze heeft
gewoonlijk twee afzonderlijke ruimtes, die in analogie met de tempel
van Salomo (als voorloper van de kathedralen) over een voorhof en een
tempel beschikken.
Tijdens een avond voor belangstellenden kunnen belangstellenden zich
niet alleen over de Vrijmetselarij informeren, maar ook de ruimtes
waarin gewerkt wordt bezoeken. In de voorhof vinden een aantal soorten
bijeenkomsten plaats:
Ledenvergaderingen, zoals bij elke andere
vereniging;
“Comparities”, bij deze bijeenkomsten houdt een
Vrijmetselaar over een door hem gekozen thema een voordracht, die
daarna gezamenlijk bediscussieerd wordt (comparer = vergelijken;
meningen worden uitgewisseld). De thema‘s vermijden uitdrukkelijk
godsdienstige en politieke twistgesprekken.;
“Broedermaal”,na afloop van een “Open Loge” vindt een gezamenlijke maaltijd plaats. Dit wordt
Broedermaal genoemd.
De
voorhof is een gewone ruimte, waarin tafels
aaneengesloten in de vorm van een carré zijn opgesteld. Het Bestuur zit
daarbij aan het hoofd van de tafel. Op de beide benen zitten de leden.
De bijeenkomsten verlopen volgens regels, die bijdragen aan een
gedisciplineerd verloop van de gedachtewisseling. De
tempel is
gereserveerd voor bijeenkomsten in “Open Loge”. Deze zeer functionele
ruimte is voor het opvoeren van rituelen ingericht en draagt enige
kenmerken die van de tempel van Salomo (uiteindelijk in het jaar 70
A.D. verwoest)
overgenomen zijn.
Vrijwel alle door de Vrijmetselarij
gehanteerde symbolen kan men er aantreffen. Zij komen voort uit de
Bouwsymboliek, de Lichtsymboliek en kosmische symboliek. Daarnaast
wordt tijdens een rituaal muziek ten gehore gebracht en de kracht van
Stilte ervaren.
Terug
Waarin onderscheidt de Vrijmetselarij zich van andere organisaties en stromingen?
Alhoewel het samen met anderen en door een geheel eigen werkwijze werken aan
jezelf, het tot ontwikkeling laten komen van de eigen kern, specifiek
voor de Vrijmetselarij is, draagt het ook een aantal kenmerken die
lijken op spirituele organisaties, het humanisme en sociëteiten als
Lions en Rotary. Vanzelfsprekend kent de Vrijmetselarij ook de
kenmerken van een succesvolle mannengemeenschap, waaronder het
sociëteitsgevoel. Helaas bestaat nog in brede kring de argwaan, dat de
Vrijmetselarij een soort sekte is, die een geheime esoterische leer of
leerstellingen bezit.
Terug
Als de Vrijmetselarij geen religie is, wat is het dan wel?
De Vrijmetselarij is in essentie een methode. Een methode die ervan
uitgaat dat ieder mens door het beoefenen van de “Koninklijke Kunst”
(de gebruikmaking van symbolen en het gezamenlijk opvoeren van
rituelen) in staat is om de eigen kern beter te leren kennen en
daardoor, beter in balans met de zin van of in het Leven, in staat is
zichzelf en de maatschappij waardevoller te maken. Het ritueel lijkt op
een abel spel dat in geborgenheid wordt opgevoerd, waardoor de
mogelijkheid tot bezinning ontstaat.
Maar de Vrijmetselarij kent geen leerstellingen en zeker geen dogma‘s. Zij staat dan ook open voor al
dan niet actieve aanhangers van de Christelijke Kerken, Boeddhisme,
Hindoeïsme, Islam, Jodendom en alle andere geloofsovertuigingen, mits
deze mannen zich volledig openstellen voor andere dan de eigen
leerstellingen en respect voor de mening van anderen tonen. Ook niet
gelovigen kunnen lid worden van de Vrijmetselarij.
Fanatisme laat zich echter op geen enkele wijze met de Vrijmetselarij verenigen. Net als bij
religies concentreert de Vrijmetselarij zich in haar kern op de
persoonlijke ontwikkeling van het individu. De laatste decennia groeien
in het Westen allerlei spirituele centra als paddestoelen uit de grond,
omdat de mens er zich in brede kring van bewust wordt dat er meer is
tussen hemel en aarde dan materiële genoegens en bezit en daardoor
indringend op zoek is naar spiritualiteit. De Vrijmetselarij biedt een
al 250 jaar beproefde methode om in die behoefte te voorzien.
Terug
Kan iedereen lid worden?
Uit het voorgaande mag blijken dat het lidmaatschap voor iedere “vrij man
van goede naam” open staat. Men wordt echter niet gevraagd om lid te
worden: het initiatief dient van de geïnteresseerde zelf uit te gaan.
Diegenen die geen enkele binding met symbolen ervaren, zullen er echter
minder hun voordeel mee kunnen doen. Anders dan wel eens gedacht wordt
is het ook geen elitaire mannenclub. De leden komen uit alle geledingen
van de maatschappij en er is geen relatie met de maatschappelijke of
intellectuele status.
Omdat het een mannengenootschap is heerst er
naast de spirituele en maatschappelijke oriëntering ook een sfeer zoals
die bijvoorbeeld bij de Rotary en Lions kan worden aangetroffen. Deze
laatste organisaties vervullen echter een belangrijke functie in het
versterken van de eigen maatschappelijke positie.
Het gedachtegoed van
de Vrijmetselarij kan deels goed met dat van het humanisme vergeleken
worden. Maar bij deze stroming ontbreekt het kenmerkende van de methode
van de Vrijmetselarij en de spirituele aandacht.
Terug
Hoe is de Vrijmetselarij begonnen?
Veel van het gedachtegoed van de Vrijmetselarij komt overeen met mystieke
kennis die van allerlei culturen door de tijden heen bekend is. Voor
speculanten is dat een reden het begin van de Vrijmetselarij naar zeer
vroege tijden te verleggen. Er is echter voldoende reden om te stellen
dat het ontstaan in de eerste helft van de achttiende eeuw heeft
plaatsgevonden, toen een viertal Londense loges zich in 1717 tot een
Grootloge verenigden. 
Binnen enige tientallen jaren verspreidde de
Vrijmetselarij zich daarna over de gehele wereld. De kathedralenbouwers
bezaten veel kennis omtrent bouwkunde en geometrie, maar verstonden ook
het ambacht om gedachten en leringen in materiele vorm vast te leggen.
Toen de financiële situatie van het Gilde door de dramatische afname
van het aantal te bouwen kathedralen en de pensioenverplichtingen naar
weduwen van bouwers toenamen en tot grote problemen ging leiden heeft
dat Gilde zich geopend en welgestelden tot haar kring toegelaten. Men
noemt dit wel de overgang naar de speculatieve Vrijmetselarij. Daarbij
werden aan gereedschap en de bouw betekenissen toegekend, die
uiteindelijk tot ritualen konden leiden die niets meer met fysieke bouw
van doen hebben.
Er bestaat een (deeltijd) Leerstoel (Prof. Ton van de
Sande, die zelf geen Vrijmetselaar is) over de geschiedenis, de
betekenis en de kenmerken van de Vrijmetselarij. De colleges staan voor
iedere ingeschreven student open. Hij is ondermeer auteur van het zeer
informatieve boek “Vrijmetselarij in de Lage Landen”, Walburg Pers
(1995). Bovendien bestaat er een veelheid aan boeken over deze
onderwerpen en is wel in elke bibliotheek literatuur te vinden.
Vanzelfsprekend is ook veel informatie op de website te vinden.
Terug
Heeft de Vrijmetselarij geheimen?
De Vrijmetselarij is een besloten genootschap met een beperkt aantal
geheimen. Zo worden de teksten van rituelen alleen aan leden bekend
gemaakt. Het effect van een inwijding zou vrijwel geheel weggenomen
zijn als de kandidaat al precies wist wat er te gebeuren staat. In het
verleden zijn Vrijmetselaren vaak vervolgd (in ons land b.v. tijdens de
Duitse bezetting) en zijn samenkomsten verboden. De nadruk op de eigen
verantwoordelijkheid en keuzevrijheid staat op gespannen voet met een
regime (of dat nu wereldlijk ofwel kerkelijk is), dat geen ruimte biedt
aan persoonlijke interpretatie en handeling. Iets dat verboden wordt
krijgt al vaak iets geheimzinnigs.
Mogelijk hangt er ook een waas van
geheimzinnigheid om de Vrijmetselarij door het gebruik van symbolen
(dat mogelijk een associatie met magie oproept) en de gebruikmaking van
het gedachtegoed uit het oude China, India en Egypte en meer recent het
door de Kerk sterk vervolgde Gnosticisme dat in de eerste eeuwen van
onze jaartelling een belangrijk stempel op het Christendom had gedrukt.
Met dit gedachtegoed wordt de zoekende mens binnen de Vrijmetselarij op
subtiele wijze geconfronteerd en voor velen is dat een wat minder
bekend terrein en alleen al daardoor geheimzinnig. Degenen die
verwachten een leerschool in de mystiek te doorlopen, komen bedrogen
uit. Bij een goed uitgevoerde plechtige bijeenkomst, waar iedereen
passief dan wel actief aan deelneemt, kan het echter goed zijn dat de
deelnemer een mystieke ervaring heeft.
Maar deze is dan steeds van
persoonlijke aard. De Vrijmetselarij is in zoverre als esoterisch te
beschouwen, dat haar stelsel van gebruiken en symbolen met een
specifieke inhoud aan lang bestaande ideeën gekoppeld worden en
daardoor een geladenheid meekrijgen, die voor buitenstaanders moeilijk
te doorgronden is. Dat eeuwenoude gedachtegoed wordt door training en
inwijding toegankelijker; dat zou men esoterisch kunnen noemen.
Terug