De vrijmetselarij beoogt een leerschool te zijn voor hen die willen werken aan hun eigen geestelijke ontwikkeling en die daarbij niet gebonden wensen te zijn aan dogma’s, of zich laten sturen door de denkbeelden van een “leider”.

Daartoe werkt de vrijmetselarij met inwijdingen, symbolen en ritualen. Het uitgangspunt dat daarbij geldt is vastgelegd in de zogenoemde ‘beginselverklaring’.



De vrijmetselaar zoekt op wat mensen verbindt en tracht weg te nemen wat hen verdeelt, opdat het ideaal van een allen verbindende broederschap gestalte kan krijgen. Daarbij aanvaardt hij een persoonlijke verantwoordelijkheid ten opzichte van de wereld, die hij ziet als een te voltooien bouwwerk waarvan ieder mens een levende bouwsteen is. Hij verricht die arbeid in het licht van een hoog beginsel, symbolisch aangeduid als "Opperbouwmeester des Heelals".

De vrijmetselaar erkent de hoge waarde van de menselijke persoonlijkheid, de gelijkwaardigheid van alle mensen, ieders recht om zelfstandig te zoeken naar waarheid en ieders verantwoordelijkheid voor zijn doen en laten.

In deze werkwijze met symbolen en ritualen ligt het grote vrijheidsbeginsel van de vrijmetselarij verankerd, een beginsel dat in de geschiedenis der mensheid een belangrijke rol heeft gespeeld. Het gebruik van symbolen en ritualen is bij uitstek geschikt om vrij van dwang of dogma aan de eigen vrije geestelijke ontwikkeling te werken en aan de verbetering van en aan de eigen fouten en tekortkomingen in plaats van aan die van de medemens, wat tot de huidige dag nog als de meest gangbare levenshouding geldt en die de bron vormt van alle intolerantie.



Vanwege deze uitgangspunten en werkwijze worden vrijmetselaren ook wel als “vrijdenkers” aangeduid. Tussen vrijmetselaren vindt een voortdurende gedachtewisseling plaats. Niet om het eigen gelijk te bewijzen, maar om samen het ware of betere te ontdekken. Die gezamenlijke zoektocht uit zich onder meer door in beslotenheid te streven naar oprechte broederschap. Vrijmetselaren gebruiken het woord "broederschap", omdat de Orde van Vrijmetselaren alleen mannelijke leden telt. Zij voelen zich thuis in een kring van mannen onder elkaar.

In de vertrouwde omgeving van het logegebouw kunnen gedachten de vrije loop krijgen en nemen. De vrijmetselaar wordt op een bijzondere wijze opgenomen in de kring: de loge. De ceremoniële bijeenkomsten zijn rijk aan symboliek en tradities, die hun betekenis bewijzen in het hier en nu. De symboliek is voor een belangrijk deel ontleend aan de laatmiddeleeuwse bouwgilden.



Het is kenmerkend voor vrijmetselaren om het zoeken te propageren en te trachten eigen gedachten te vervolmaken. Het opdoen van wijsheid en ervaring is geen eindbestemming, maar een voortdurend proces.

Bekende persoonlijkheden zoals Mozart, Multatuli, Goethe en Truman (zie foto) zijn mede gevormd door hun betrokkenheid bij de Vrijmetselarij. Hedendaagse vrijmetselaren zullen met beide benen in de 21ste eeuw staan en vormen met elkaar een evenwichtig verbond, waarin velen in de maatschappij zich zullen herkennen.